Wateronderzoek in het natuurgebied Kwadebeek te SGR

Wij hadden een sterk vermoeden dat onze Kwadebeek al dicht bij de bron, in zijn bovenloop, en dus nog in ons natuurgebied, bezoedeld werd. We zijn dit eens wat dieper gaan uitpluizen.

Het onderzoek naar de waterkwaliteit van een bepaald type water kan chemisch of biologisch benaderd worden. Op zondag 16 maart 2008 hebben wij voor de 2e optie gekozen, en zijn we in ons natuurgebied aan de slag gegaan met schepnetjes, potjes, determinatieschema’s, enz. … .

Bij het provinciebestuur te Leuven konden wij 2 koffers voor wateronderzoek ontlenen, met daarin al het nodige gereedschap.

De gevolgde methode behelst het bepalen van de waterkwaliteit door inventarisatie van de macro-invertebraten. Een mond vol om te zeggen dat we met een 10-tal vrijwilligers enkele uren gezocht hebben om zoveel mogelijk ongewervelden te vinden en deze op naam te brengen. De methode is gebaseerd op het vinden van een grote verscheidenheid aan diertjes, en vervolgens op de aantallen van één bepaalde soort, wat in het vakjargon “systematische eenheden” genoemd wordt (S.E. in de tabel “biologische waterkwaliteit – standaardtabel voor de bepaling van de biotische index” in bijlage).

Bepaalde soorten , zoals bv. de Rattenstaartlarve, kan je al in zeer bezoedeld water aantreffen, en tref  je bijgevolg vrijwel overal aan. Andere soorten, zoals bv. de Steenvliegen of platte larven van Eéndagsvliegen, kan je enkel aantreffen in zeer weinig tot niet verontreinigd water. Jullie hebben ondertussen al gemerkt dat het zeer nuttig is om een kenner van macro-invertebraten mee te nemen naar de plaats van onderzoek. Wij hadden het geluk om beroep te kunnen doen op Koen De Gelas, Dr. in de biologie en vorser bij centrum voor visteeltonderzoek van het INBO te Linkebeek, een man van de theorie en de praktijk.

Wat we allemaal gevonden hebben vind je in onderstaand verslagje. Volledigheidshalve moet ik er nog aan toevoegen dat de gebruikte methode bedoeld is om aan te wenden in stromend water, wat klopt voor de Kwadebeek in het bosje van Carlier en de zijbron, maar niet helemaal opgaat voor de poel in het bosje van Carlier. In dit laatste geval kan het resultaat slechts als een aanwijzing beschouwd worden.

Als jullie zelf aan de slag willen is volgende informatie zeer nuttig:

  • determinatieschema’s van de macro-invertebraten
  • de tabel “biologische waterkwaliteit – standaardtabel voor de bepaling van de biotische index” (in bijlage)
  • de PIME-handleiding “WATERONDERZOEK”, te verkrijgen bij PIME vzw, Mechelsesteenweg 365, 2500 Lier, of via Email Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. , ofwel bij mij op aanvraag (Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of 02/380.47.91 of 0477/806.850) -  bestand van 2,5 Mb.

Verslag van wateronderzoek in de Kwadebeekvallei

Leiding: Koen De Gelas – Dr. in de biologische wetenschappen – INBO
Aanwezig: Mimi Vanobbergen, Lotte Niveau, Jan De Gelas, Jefke Stoffels, Stef Niveau, Jacques Mangelinckx, Frank ..., Flor Dutranoit, René Marcelis, Luc De Ridder.
Datum onderzoek: zondag 16 maart 2008  14h00 – 16h30
Doel: onderzoek van de waterkwaliteit van de Kwadebeek en de poel in het Bosje van Carlier, en van de bijbron van de Kwadebeek t.h.v. de Kwadeplasstraat (perceel 7).
Methode: bepaling van de biologische waterkwaliteit d.m.v. het bepalen van de biotische index op basis van de aangetroffen macro-invertebraten.

Kwadebeek in het bosje van Carlier

Volgende macro-invertebraten werden in het water van de Kwadebeek aangetroffen:

  • Zoetwatervlokreeft
  • rode Muggelarve
  • witte Muggelarve
  • Tubifex


Het aantreffen van slechts 4 macro-invertebraten, waaronder Zoetwatervlokreeft, levert ons een biotische index op van 4, wat betekent dat de Kwadebeek zwaar verontreinigd is (zie tabel in bijlage).

De Vlaamse Milieu Maatschappij (VMM) heeft in 2004 de biotische index van de Kwadebeek bepaald en kwam eveneens tot waardering 4. Er is dus geen verandering in de toestand, wat aanneembaar is aangezien er aan de oorzaak van de vervuiling sindsdien nog niets veranderd is.

De zuurtegraad van de beek werd gemeten en leverde een waarde op van 7 (= neutraal), wat kan uitgelegd worden door de overvloedige regenval (25 liter/m²) in de voorgaande nacht en bijgevolg een hoger debiet dan gemiddeld.

De poel in het bosje van Carlier

Volgende macro-invertebraten werden in het water van de poel aangetroffen:

  • Zoetwatervlokreeft
  • rode Muggelarve
  • witte Muggelarve
  • Tubifex
  • Watervlooien
  • Zoetwaterpissebedden
  • Posthoornslak
  • Bloedzuiger
  • Rugzwemmer
  • larven van Steenvliegensteenvlieglarve
  • Rattenstaarten
  • Eénoogkreeftjes
  • Schrijvertjes


Er werd tevens een overvloed aan Kikkers en Padden in de poel aangetroffen, evenals een Alpenwatersalamander, doch deze soorten spelen niet mee in het bepalen van de biotische index op basis van de macro-invertebraten.
 
Het aantreffen van 13 macro-invertebraten, waaronder larven van Steenvliegen, levert ons een biotische index op van 9, wat betekent dat de poel weinig tot niet verontreinigd is (zie tabel in bijlage).

Wij vreesden een verontreiniging van de poel door uitspoeling van pesticiden gebruikt op het nabij (en hoger) gelegen kerkhof van Sint-Genesius-Rode, doch dit blijkt nog mee te vallen.

De zuurtegraad van de poel werd gemeten en leverde een waarde op van 7 (= neutraal).

Bijbron van de Kwadebeek t.h.v. de Kwadeplasstraat (perceel 7)

Volgende macro-invertebraten werden in het water van de bijbron van de Kwadebeek aangetroffen:

  • Zoetwatervlokreeft
  • Platwormen
  • larven van Steenvliegen


Het aantreffen van slechts 3 macro-invertebraten, waaronder larven van Steenvliegen,  levert ons een biotische index op van 7, wat betekent dat de Kwadebeek weinig verontreinigd is op deze plaats (zie tabel in bijlage). Dit moet echter gerelativeerd worden omwille van het feit dat we ons hier zeer dicht bij de bron bevinden en dat het heel normaal is dat er minder diversiteit aangetroffen wordt nabij de bron t.o.v. enige afstand verder. Er kan evenwel invloed zijn door uitspoeling van pesticiden of meststoffen afkomstig van de nabij gelegen weiden en akkers.

De zuurtegraad van de beek werd gemeten en leverde een waarde op van 6 à 7 (= neutraal tot lichtjes zuur). Hier kan eveneens de overvloedige regenval (25 liter/m²) in de voorgaande nacht enige invloed gehad hebben.

Conclusie

Onze vermoedens van de waterkwaliteit op deze 3 plaatsen werden door dit onderzoek bevestigd:

  • de Kwadebeek is zwaar verontreinigd in het Bosje van Carlier
  • de bijbronloop van de Kwadebeek is weinig verontreinigd
  • de poel is weinig tot niet verontreinigd.


Luc De Ridder